 |
Ufeodalisti
Ufeodalisti ni mfumo wa kijamii uliokuwepo Ulaya, hasa katika Zama za Kati kuanzia karne ya 6 hadi karne ya 18. Mifumo inayofanana ilikuwepo Asia. Kwa mfano, nchini Uchina kuanzia karne ya 11 KK hadi karne ya 1 KK, nchini Japani kuanzia karne ya 12 hadi karne ya 19, na nchini India kuanzia karne ya 16 hadi karne ya 19.
Katika mfumo wa kifalme, mtawala wa nchi ndiye mmiliki wa ardhi nyingi zaidi. Anatoa ardhi kama mkopo kwa wasaili. Wasaili hawa wangeweza kuwa watu waliofaa ambao walijitofautisha katika ushindi wa kijeshi. Wasaili hawa walipokea ardhi kwa matumizi yao na, badala yake, walitoa msaada wa kijeshi, huduma za kiutawala au malipo ya kifedha. Wasaili wangeweza pia kugawa ardhi waliyoikopa kwa wasaili wao wenyewe.
Katika ngazi ya chini kabisa ya mgawanyo huu walikuwa wakulima wadogo, ambao walilimisha ardhi. Kwa malipo, walifanya kazi za corvée, kama vile kujenga barabara, kulima mashamba ya bwana wa enzi au kukata kuni kwa ajili yake. Huduma za kijeshi au msaada wa kijeshi pia zingeweza kutolewa. Malipo ya kodi pia yalikuwa aina ya malipo.
Kuibuka kwa ufeudalisti
Barani Ulaya, hasa Ulaya ya Kati, baada ya kuanguka kwa Milki ya Roma katika karne ya 6, viongozi mbalimbali, hasa wa makabila ya Kijerumani, walianza kuanzisha falme zao wenyewe. Katika kufanya hivyo, waliteka maeneo ambayo wanajeshi wa Kirumi walikuwa wameondoka au waliteka maeneo kutoka kwa makabila mengine ya Kijerumani, Kislaviki au Kiselti. Hii ilisababisha vita nyingi kati ya makabila hayo. Wapiganaji waliokuwa waaminifu na watiifu kwa mtawala na waliofanikiwa vitani walitunukiwa kipande cha ardhi, ambacho hakikuwekwa kama zawadi bali kilikopeshwa kwao. Kwa malipo, waliahidi msaada wa kijeshi kwa mtawala. Wakulima huru pia waliahidi uaminifu na msaada wao wa kijeshi kwa mtawala kwa sababu hii iliwaweka chini ya ulinzi wa mtawala wa eneo hilo. Katika baadhi ya visa, wakulima pia walijikuta na madeni ikiwa walishambuliwa au walipata hasara ya mazao kutokana na ukame na mafuriko. Ikiwa wakulima hawakuweza kulipa madeni yao, ardhi ingeweza kisha kuhamishiwa kwa mtawala.
Kwa karne nyingi, mfumo ulibadilika na mfumo wa utumwa wa ardhi ulizuka. Watumwa wa ardhi walikuwa wamefungwa kwenye ardhi ya mabwana na hawakuweza kuondoka bila idhini yao, walilazimika kutoa huduma na kulipa kodi kwa mabwana, na katika baadhi ya matukio hawakuwa hata wameruhusiwa kuoa au kuolewa bila idhini yao.
Mfumo wa mali ya umma pia uliendelezwa. Hizi zilikuwa maeneo na vitu vilivyomilikiwa na umma kwa ujumla. Vingeweza kuwa malisho, maziwa, misitu, visima au njia. Vingeweza kutumiwa na yeyote yule chini ya sheria fulani. Mfumo wa mali ya pamoja pia uliendelezwa. Hizi zilikuwa maeneo na vitu vilivyomilikiwa na umma. Vingeweza kuwa malisho, maziwa, misitu, visima au njia. Vingeweza kutumiwa na yeyote yule chini ya sheria maalum.
China, inapinganwa kama feudalismu ilianza wakati wa enzi ya Shang (karne ya 17 KK hadi 1046 KK) au ilianza tu na enzi ya Zhou (1046 KK hadi 771 KK). Hata hivyo, sifa moja maalum hapa ilikuwa pia upanuzi wa maeneo ya wafalme huku kulikuwa na udhaifu wa kuudhibiti eneo hilo. Matokeo yake, wafalme walikuwa wamepata udhibiti thabiti wa ufalme kupitia msaada uliosambazwa kutoka kwa wakuu wa maeneo kwa kubadilishana na ardhi.
Nchini India, ufeudali ulianza na kuibuka na kupanuka kwa Milki ya Mughal baada ya kuanguka kwa Ufalme wa Delhi kufuatia ushindi wa Zahir ud-Din Muhammad, anayejulikana pia kama Babur, dhidi ya Ufalme huo.
Nchini Japani, mfumo wa kifalme ulianza na kuanza kwa enzi ya Kamakura mwaka wa 1150. Kuanzia wakati huu na kuendelea, watawala wapiganaji wa mashooni walianza kuchukua madaraka kwa ufanisi kutoka kwa mfalme huko Kyoto wakiwa katika jumba lao la kifalme huko Kamakura. Walidhibiti madaraka haya kupitia mfumo wa kifalme uliohusisha familia kadhaa za samurai.
Mwisho wa ufeodalisti
Utegemezi kwa mabwana wa mashamba ulisababisha mara kwa mara vuguvugu na vita vya wakulima. Aidha, ukuaji wa miji na mabadiliko kuelekea kwenye kazi za ufundi vilimwezesha watu kujikwamua kutoka kwenye utumwa wa mashamba. Kuongezeka kwa biashara kulisababisha pia kupungua kwa ushawishi wa mabwana wa feudal. Katika baadhi ya maeneo, hasa katika mataifa ya Ujerumani, kanuni ya kisheria ilitumika kwamba yeyote aliyebaki bila kugunduliwa katika mji kwa mwaka mmoja na siku moja alikuwa huru kutoka kwa bwana wake wa kifalme.
Mfumo wa kifalme pia ulisababisha wafalme na mfalme kuitegemea wateja wao, ambao ni maduke, wamfalme na makonti. Ili kujiondoa katika utegemezi huu, wengi, hasa mfalme na maliki waliotawala kwa utawala kamili, waliimaliza mfumo wa ufeodalisti na utumwa wa mashamba. Nchi zilianza kuanzisha mifumo ya kati na kutoza kodi moja kwa moja kwa mfalme. Majeshi ya kudumu yalianzishwa, na hivyo kudhoofisha nguvu za watawamao. Kadiri wafalme walivyozidi kutegemea kidogo kidogo msaada na huduma za kijeshi za watawamao wao baada ya muda, waliweza kuondoa mfumo wa kifalme kwa hatua fulani.
